Người ta thường chờ tới khi ho nhiều mới nghĩ tới phổi. Nhưng dấu hiệu đầu tiên của bệnh phổi nghề nghiệp thường không phải ho, mà là việc thấy mệt hơn khi làm đúng công việc quen thuộc.
Dấu hiệu sớm thường gặp
- Hụt hơi khi làm việc trước đây làm bình thường.
- Ho khan kéo dài.
- Khạc đờm vào buổi sáng.
- Thở khò khè.
- Tức ngực khi gắng sức.
- Mệt hơn vào cuối ca.
Mục đầu tiên là dấu hiệu quan trọng nhất và cũng là dấu hiệu dễ bị bỏ qua nhất.
Vì sao hụt hơi bị bỏ qua
- Xuất hiện rất chậm.
- Người ta tự điều chỉnh hoạt động.
- Đi chậm hơn một chút.
- Nghỉ giữa chừng một chút.
- Không nhận ra mình đang tránh né.
- Quy cho tuổi tác hoặc cân nặng.
Mục thứ năm là cơ chế chính vì sự điều chỉnh diễn ra mà không cần suy nghĩ.
Cách tự kiểm đơn giản
- So với chính mình một tới hai năm trước.
- Cùng đoạn cầu thang đó.
- Cùng quãng đường đó.
- Cùng công việc đó.
- Có thấy khó hơn không.
- Không so với người khác.
Mục cuối quan trọng vì so với người khác luôn cho kết luận sai theo cả hai hướng.
Các câu hỏi cụ thể
- Leo tới tầng mấy thì phải dừng.
- Có phải nghỉ giữa chừng khi mang vác không.
- Có nói chuyện được khi đang đi nhanh không.
- Có tránh các việc nặng hơn trước không.
- Câu cuối thường lộ ra nhiều nhất.
Mục cuối là phép thử tốt vì hành vi tránh né thường xuất hiện trước khi người ta thừa nhận có vấn đề.
Về ho kéo dài
- Ho trên vài tuần không rõ nguyên nhân.
- Ho khan hoặc có đờm.
- Nặng hơn khi ở nơi làm việc.
- Đỡ hơn trong kỳ nghỉ.
- Là manh mối định hướng mạnh.
Hai mục cuối là dấu hiệu nghề nghiệp rõ nhất và chúng nên được nêu với bác sĩ.
Diễn biến theo lịch làm việc
- Nặng hơn vào cuối ca.
- Nặng hơn vào cuối tuần làm việc.
- Đỡ trong ngày nghỉ.
- Đỡ rõ trong kỳ nghỉ dài.
- Quay lại khi trở lại làm việc.
- Đây là manh mối quan trọng nhất.
Mục cuối cần được ghi lại và nêu với bác sĩ vì nó gợi ý mối liên hệ với nơi làm việc.
Về hiện tượng nặng hơn đầu tuần
- Một số dạng có đặc điểm ngược lại.
- Nặng hơn vào ngày đầu sau kỳ nghỉ.
- Rồi nhẹ dần trong tuần.
- Gặp trong một số ngành nhất định.
- Cũng là manh mối đáng nêu.
Mục thứ tư cho thấy kiểu diễn biến khác nhau giữa các loại phơi nhiễm và đều có giá trị chẩn đoán.
Các dấu hiệu cần đi khám sớm
- Ho ra máu.
- Đau ngực.
- Sụt cân không giải thích được.
- Sốt kéo dài.
- Hụt hơi tăng nhanh.
- Không trì hoãn.
Danh sách này cần được đưa đi khám ngay chứ không chờ tới đợt khám định kỳ.
Vì sao không nên chờ đợt khám định kỳ
- Đợt khám có thể còn xa.
- Khám định kỳ không phải lúc nào cũng đủ kỹ.
- Triệu chứng mới cần được đánh giá riêng.
- Phát hiện sớm thay đổi được diễn biến.
- Đi khám sớm không tốn gì nhiều.
Mục thứ tư là lý do quan trọng nhất vì mức độ cuối cùng phụ thuộc vào thời điểm dừng phơi nhiễm.
Ghi lại trước khi đi khám
- Triệu chứng bắt đầu khi nào.
- Diễn biến theo tuần và theo kỳ nghỉ.
- Nghề nghiệp và số năm làm.
- Loại vật liệu tiếp xúc.
- Có dùng bảo hộ không.
- Cả các nghề đã làm trước đây.
Mục cuối rất quan trọng vì bệnh có thể xuất hiện nhiều năm sau khi đã đổi nghề.
Nói về nghề nghiệp với bác sĩ
- Nói cụ thể công việc làm gì.
- Không chỉ nói tên nghề.
- Mô tả môi trường làm việc.
- Nói về mức bụi thấy được.
- Nói cả các nghề cũ.
- Thông tin này thường quyết định hướng đánh giá.
Mục thứ hai quan trọng vì cùng một tên nghề có thể tương ứng với các mức phơi nhiễm rất khác nhau.
Điều đáng nhớ nhất
- Dấu hiệu đầu tiên thường là hụt hơi, không phải ho.
- Người ta tự tránh né mà không nhận ra.
- So với chính mình một tới hai năm trước.
- Diễn biến theo lịch làm việc là manh mối mạnh.
- Nói cả về các nghề đã làm trước đây.
Mục thứ ba là phép kiểm đơn giản nhất và ai cũng tự trả lời được ngay hôm nay.
Câu hỏi thường gặp
Dấu hiệu sớm nhất thường là gì?
Thường là hụt hơi khi làm những việc trước đây làm bình thường, ví dụ leo cầu thang hoặc mang vác. Ho khan kéo dài cũng là dấu hiệu sớm hay gặp.
Vì sao các dấu hiệu này hay bị bỏ qua?
Vì chúng xuất hiện rất chậm nên người ta tự điều chỉnh hoạt động mà không nhận ra, và vì chúng dễ được quy cho tuổi tác, cân nặng hay việc ít vận động.
Cách tự kiểm đơn giản nhất là gì?
So với chính mình của một tới hai năm trước: cùng đoạn cầu thang đó, cùng quãng đường đó, mình có thấy khó hơn không. Không so với người khác mà so với chính mình.
Khi nào cần đi khám?
Khi hụt hơi tăng dần, ho kéo dài trên vài tuần, ho ra máu, đau ngực, sụt cân, hoặc khi làm việc trong môi trường bụi mà thấy bất cứ thay đổi nào về hô hấp.