Trong vài phút đầu sau một tai nạn, những gì người xung quanh làm có thể quyết định khá nhiều. Phần lớn các việc đó không đòi hỏi chuyên môn cao, chỉ cần biết trước.
Nguyên tắc đầu tiên: an toàn cho mình
- Kiểm tra hiện trường trước khi tiếp cận.
- Nguyên nhân gây nạn có còn không.
- Điện, hoá chất, máy đang chạy, khí độc.
- Người vào cứu cũng có thể thành nạn nhân.
- Cắt nguồn nguy hiểm trước nếu làm được.
- Không lao vào theo phản xạ.
Mục cuối là điều khó nhất về mặt tâm lý nhưng nó cứu được nhiều mạng hơn.
Gọi hỗ trợ sớm
- Gọi ngay chứ không chờ xem có nặng không.
- Nói rõ vị trí.
- Nói rõ chuyện gì xảy ra.
- Nói số người bị nạn.
- Nói loại chấn thương nếu biết.
- Cử người ra đón và dẫn đường.
Mục cuối tiết kiệm thời gian đáng kể ở các cơ sở lớn hoặc công trường phức tạp.
Đánh giá nhanh người bị nạn
- Có tỉnh không.
- Có thở không.
- Có chảy máu nhiều không.
- Gọi và chạm nhẹ để kiểm tra phản ứng.
- Báo lại cho người cấp cứu.
Ba mục đầu là thứ tự ưu tiên chung và chúng quyết định các bước tiếp theo.
Khi có chảy máu nhiều
- Ép trực tiếp lên vết thương.
- Dùng gạc hoặc vải sạch.
- Ép liên tục và đủ mạnh.
- Không bỏ ra để xem.
- Đắp thêm lên trên nếu thấm.
- Gọi hỗ trợ y tế.
Mục thứ tư là lỗi phổ biến vì việc bỏ ra xem làm mất cục máu đông vừa hình thành.
Khi có dị vật đâm vào
- Không rút ra.
- Dị vật có thể đang chặn mạch máu.
- Rút ra có thể gây chảy máu ồ ạt.
- Cố định tại chỗ.
- Ép quanh chứ không ép lên dị vật.
- Chờ hỗ trợ y tế.
Mục đầu tiên là quy tắc quan trọng nhất và nó trái với phản xạ tự nhiên.
Khi nghi gãy xương
- Không cố nắn chỉnh.
- Giữ yên vùng bị thương.
- Cố định nếu biết cách.
- Không di chuyển trừ khi hiện trường nguy hiểm.
- Chờ người có chuyên môn.
Mục đầu tiên là điều cần nhớ vì việc nắn không đúng cách có thể gây thêm tổn thương.
Khi nghi chấn thương cột sống
- Ngã từ trên cao.
- Va đập mạnh vào đầu hoặc lưng.
- Bị vật nặng đè.
- Giữ đầu và thân thẳng hàng.
- Không di chuyển trừ khi bắt buộc.
- Đây là nhóm cần đặc biệt thận trọng.
Mục thứ năm là ngoại lệ duy nhất và nó chỉ áp dụng khi ở lại còn nguy hiểm hơn.
Xử lý bỏng
- Làm mát bằng nước sạch.
- Trong thời gian đủ dài theo hướng dẫn.
- Cởi trang sức và quần áo không dính vào vết bỏng.
- Không bóc phần dính vào da.
- Không bôi các chất không phải thuốc.
- Che bằng gạc sạch rồi tìm hỗ trợ y tế.
Mục thứ năm là điều cần nhấn mạnh vì các cách dân gian có thể làm vết thương nặng thêm.
Bỏng do hoá chất
- Rửa ngay bằng nhiều nước.
- Rửa kéo dài theo hướng dẫn.
- Cởi bỏ quần áo đã thấm.
- Không tìm chất trung hoà.
- Mang theo thông tin về hoá chất.
- Dính vào mắt thì rửa mắt ngay và liên tục.
Mục thứ tư là điều quan trọng vì phản ứng trung hoà có thể sinh nhiệt và làm nặng thêm.
Điện giật
- Cắt nguồn điện trước.
- Không chạm vào nạn nhân khi còn điện.
- Không dùng vật ẩm để tách.
- Gọi cấp cứu ngay.
- Kiểm tra thở và tỉnh.
- Vẫn cần khám dù trông có vẻ ổn.
Mục cuối là điều nhiều người không biết vì điện giật có thể gây ảnh hưởng tim xuất hiện muộn.
Những gì không nên làm
- Không lao vào khi hiện trường còn nguy hiểm.
- Không rút dị vật.
- Không nắn xương.
- Không cho ăn uống khi chưa rõ tình trạng.
- Không bôi các chất lạ lên vết thương.
- Không để nạn nhân tự lái xe đi viện.
Mục cuối là tình huống rất thường gặp và nó nguy hiểm vì tình trạng có thể xấu đi trên đường.
Tủ sơ cứu
- Đặt ở nơi ai cũng biết.
- Không khoá.
- Kiểm tra định kỳ.
- Bổ sung sau mỗi lần dùng.
- Kiểm hạn dùng.
- Có danh sách bên trong.
Mục thứ tư hay bị quên và nó dẫn tới tình huống mở tủ ra thì thiếu đúng thứ cần.
Đào tạo sơ cứu
- Nên có người được đào tạo trong mỗi ca.
- Càng nhiều người biết càng tốt.
- Ôn lại định kỳ.
- Biết vị trí thiết bị.
- Biết số gọi và quy trình báo.
- Thực hành chứ không chỉ nghe lý thuyết.
Mục cuối là khác biệt lớn vì kỹ năng chỉ nghe qua sẽ không dùng được trong lúc căng thẳng.
Điều đáng nhớ nhất
- An toàn cho mình trước khi tiếp cận.
- Gọi hỗ trợ sớm chứ không chờ xem.
- Không rút dị vật.
- Không bôi chất lạ lên vết bỏng.
- Không để nạn nhân tự đi viện một mình.
Mục đầu tiên là nguyên tắc số một vì một tai nạn không nên trở thành hai.
Câu hỏi thường gặp
Việc đầu tiên cần làm khi có tai nạn là gì?
Bảo đảm an toàn cho chính mình và hiện trường trước khi tiếp cận. Nếu nguyên nhân gây nạn vẫn còn thì người vào cứu cũng trở thành nạn nhân, và điều này xảy ra thường xuyên hơn người ta nghĩ.
Có nên di chuyển người bị nạn không?
Chỉ di chuyển khi hiện trường còn nguy hiểm. Nếu nghi có chấn thương cột sống hoặc gãy xương thì việc di chuyển không đúng cách có thể làm tổn thương nặng thêm, nên chờ người có chuyên môn.
Xử lý bỏng ban đầu thế nào?
Làm mát vùng bỏng bằng nước sạch trong thời gian đủ dài theo hướng dẫn, cởi bỏ trang sức và quần áo không dính vào vết bỏng, không bôi các chất không phải thuốc, và tìm hỗ trợ y tế.
Vì sao không nên tự xử lý dị vật đâm vào người?
Vì dị vật có thể đang chặn mạch máu, và việc rút ra có thể gây chảy máu ồ ạt. Nguyên tắc chung là cố định dị vật tại chỗ và chờ hỗ trợ y tế.