Người làm ca đêm nằm trong nhóm cần theo dõi sức khoẻ chủ động hơn mức trung bình, vì phần lớn ảnh hưởng tích luỹ chậm và không có triệu chứng ở giai đoạn sớm.
Vì sao cần theo dõi chủ động
- Ảnh hưởng tích luỹ qua nhiều năm.
- Không có triệu chứng sớm.
- Dễ quy cho mệt mỏi thông thường.
- Phát hiện sớm thay đổi được diễn biến.
- Nhiều yếu tố can thiệp được.
Mục cuối là lý do việc theo dõi có giá trị thực tế chứ không chỉ để biết.
Những gì nên theo dõi
- Cân nặng.
- Huyết áp.
- Các chỉ số chuyển hoá theo chỉ định.
- Chất lượng giấc ngủ.
- Tâm trạng.
- Các vấn đề tiêu hoá.
Mục đầu tiên là chỉ số dễ theo dõi nhất và nó thường thay đổi sớm.
Tự theo dõi cân nặng
- Cân định kỳ cùng một thời điểm.
- Ghi lại theo tháng.
- Xu hướng quan trọng hơn con số.
- Tăng dần đều là dấu hiệu cần chú ý.
- Xem lại thói quen ăn trong ca.
Mục thứ ba là cách đọc đúng vì cân nặng dao động theo ngày.
Tự theo dõi giấc ngủ
- Tổng thời gian ngủ mỗi ngày.
- Thời gian để vào giấc.
- Số lần tỉnh giấc.
- Cảm giác sau khi dậy.
- Ghi đơn giản theo tuần.
- Mang theo khi đi khám.
Mục cuối làm buổi khám hiệu quả hơn nhiều so với việc kể lại theo trí nhớ.
Nói với bác sĩ về lịch làm việc
- Loại ca đang làm.
- Cố định hay xoay.
- Số năm đã làm ca.
- Giờ ngủ thực tế.
- Số ca liên tiếp.
- Nhiều người quên nói phần này.
Mục cuối là thiếu sót phổ biến và nó làm bác sĩ thiếu một mảnh quan trọng của bức tranh.
Vì sao lịch làm việc ảnh hưởng tới khám
- Ảnh hưởng tới cách đọc triệu chứng.
- Ảnh hưởng tới thời điểm lấy mẫu xét nghiệm.
- Một số chỉ số thay đổi theo giờ trong ngày.
- Ảnh hưởng tới việc dùng thuốc theo giờ.
- Bác sĩ cần biết để tư vấn đúng.
Mục thứ tư là vấn đề thực tế với người đang điều trị bệnh mạn tính.
Về thuốc dùng theo giờ
- Một số thuốc cần dùng theo giờ cố định.
- Lịch ca xoay làm việc này khó.
- Cần bàn với bác sĩ cách sắp xếp.
- Không tự đổi giờ dùng thuốc.
- Không tự bỏ liều.
- Nói rõ lịch làm việc khi được kê thuốc.
Mục cuối là việc nên làm chủ động vì bác sĩ không biết nếu người bệnh không nói.
Các nhóm cần thận trọng hơn
- Người có bệnh tim mạch.
- Người có vấn đề chuyển hoá.
- Người có bệnh tiêu hoá.
- Người có rối loạn giấc ngủ.
- Phụ nữ mang thai.
- Người cao tuổi hơn.
Các nhóm này nên bàn riêng với bác sĩ về mức độ phù hợp của công việc ca đêm.
Về tuổi và khả năng thích nghi
- Khả năng thích nghi thường giảm theo tuổi.
- Giấc ngủ ban ngày khó hơn.
- Phục hồi chậm hơn.
- Cần nhiều thời gian nghỉ hơn giữa các ca.
- Đáng xem lại định kỳ.
Mục thứ tư là điều chỉnh thực tế và nó nên được tính tới khi sắp lịch.
Khi nào nên cân nhắc đổi ca
- Khi có vấn đề sức khoẻ liên quan rõ.
- Khi mất ngủ kéo dài không cải thiện.
- Khi tâm trạng đi xuống.
- Khi nguy cơ an toàn tăng.
- Khi đã thử mọi điều chỉnh.
- Bàn với bác sĩ trước khi quyết định.
Mục thứ năm là điều kiện quan trọng vì nó bảo đảm quyết định dựa trên thực tế đã thử.
Trao đổi với nơi làm việc
- Nêu vấn đề cụ thể.
- Đề xuất điều chỉnh khả thi.
- Giảm số ca liên tiếp.
- Tăng thời gian nghỉ giữa các ca.
- Xoay ca theo chiều thuận.
- Bố trí chỗ nghỉ ngắn trong ca.
Mục thứ tư là điều chỉnh có hiệu quả rõ và nó thường khả thi hơn việc đổi hẳn ca.
Về thời gian nghỉ giữa các ca
- Cần đủ để ngủ và di chuyển.
- Khoảng cách quá ngắn gây tích luỹ mệt.
- Đặc biệt khi đổi từ ca này sang ca khác.
- Là yếu tố quan trọng trong sắp lịch.
- Đáng nêu nếu quá ngắn.
Mục thứ ba là tình huống khó nhất vì nó không cho đủ thời gian để nhịp điều chỉnh.
Giữ hồ sơ của mình
- Ghi số năm đã làm ca.
- Ghi loại ca từng làm.
- Giữ kết quả khám định kỳ.
- Ghi các vấn đề sức khoẻ đã có.
- Hữu ích cho việc theo dõi lâu dài.
Mục cuối là lý do việc ghi chép đáng làm ngay cả khi hiện tại chưa có vấn đề gì.
Điều đáng nhớ nhất
- Nhóm này cần theo dõi chủ động hơn.
- Nói với bác sĩ về lịch làm việc.
- Theo dõi cân nặng và giấc ngủ theo tháng.
- Nói rõ lịch ca khi được kê thuốc.
- Điều chỉnh lịch thường khả thi hơn đổi hẳn ca.
Mục thứ hai là việc đơn giản nhất và nó làm thay đổi đáng kể chất lượng của buổi khám.
Câu hỏi thường gặp
Người làm ca đêm nên theo dõi những gì?
Thường gồm cân nặng, huyết áp, các chỉ số chuyển hoá theo chỉ định, chất lượng giấc ngủ, tâm trạng, và các vấn đề tiêu hoá. Nội dung cụ thể do bác sĩ quyết định theo từng người.
Có cần nói với bác sĩ về lịch làm việc không?
Rất nên. Lịch làm ca ảnh hưởng tới cách đọc nhiều triệu chứng, tới thời điểm lấy mẫu xét nghiệm, và tới việc dùng thuốc theo giờ. Nhiều người quên nói phần này.
Có nhóm nào không nên làm ca đêm không?
Một số tình trạng sức khoẻ khiến việc làm ca đêm khó khăn hoặc rủi ro hơn, ví dụ một số bệnh cần dùng thuốc theo giờ nghiêm ngặt hay một số rối loạn giấc ngủ. Đây là điều cần bàn với bác sĩ.
Khi nào nên cân nhắc đổi sang ca ngày?
Khi có vấn đề sức khoẻ liên quan rõ, khi mất ngủ kéo dài không cải thiện, khi tâm trạng đi xuống, hoặc khi nguy cơ an toàn tăng. Nên bàn với bác sĩ trước khi quyết định.